Brandalarm

Smoke plumes from wildfires are shown in the Great Smokey Mountains near Gatlinburg
Rookpluimen van natuurbranden in de Great Smoky Mountains bij Gatlinburg in de Amerikaanse staat Tennessee, 28 november 2016. (Met dank aan de National Park Services)

De overlevenden van de natuurbranden in Tennessee in november 2016 bleven achter in onzekerheid over hun toekomst. Kiwanis en de plaatselijke Boys & Girls Club waren erbij om te helpen. 

Tekst: Julie Saetre • Foto’s: Luis Garcia

Sommige karkassen smeulden nog na, afgelopen november, na de meest verwoestende natuurbranden in de geschiedenis van Gatlinburg (Tennessee), toen David Coulter, president van de Kiwanis-club in het nabijgelegen Sevierville, de eerste telefoontjes en e-mails kreeg. Coulters club doet vrijwilligerswerk in de gemeenschap van Gatlinburg, waar honderden inwoners dakloos waren geworden. Kiwanis-leden uit het hele land boden hulp aan. De leden vroegen wat ze konden doen.

Mark Ross, leider van de Boys & Girls Club van de Smoky Mountains, zag met eigen ogen wat de brand had uitgericht. Twee van zijn medewerkers waren alles kwijt, evenals 21 andere gezinnen van kinderen die meededen aan clubactiviteiten (42 kinderen in totaal). Ze hadden hulp nodig om eten, kleren, toiletartikelen te kunnen kopen, de eerste levensbehoeften. Coulter nam contact op met Ross, en het Kiwanis-natuurbrandfonds was geboren.

Het is niet gemakkelijk om de top te bereiken van het Chimney Tops Trail in het nationaal park Great Smoky Mountains, een paar kilometer ten zuiden van Gatlinburg. Beginnende wandelaars, aangetrokken door het spectaculaire uitzicht, leggen de eerste kilometer relatief gemakkelijk af. Maar in de tweede helft van de tocht stijgt het pad snel: bijna 200 meter over een lengte van 1 kilometer, met verticale rotsen en smalle richels. Veel “bergbeklimmers” geven het op voor ze de top bereikt hebben.

Op woensdag 23 november 2016 werd de tocht volbracht door twee tieners. Ergens bij de top, zo veronderstellen de autoriteiten, gooiden de jongens met opzet aangestoken lucifers op de grond, die verdord was ten gevolge van de maandenlange droogte. Om 17.20 uur, toen de vuurzee werd opgemerkt door brandweerlieden, hadden de vlammen al meer dan een hectare verbrand.

Eerst verspreidde de brand zich langzaam. En omdat het Chimney Tops Trail zo steil is, besloot de leiding van de brandweer van het nationaal park vanwege de veiligheid van de brandweerlieden om de brand gecontroleerd te laten uitwoeden, ingedamd door natuurlijke barrières. Op zaterdag woedde er brand op meer dan 3 hectare. Deskundigen voorspelden dat het vuur zich niet veel meer zou verspreiden, omdat de vlammen de natuurlijke grenzen naderden. Op zondagmiddag begonnen Chinook Type 1-helicopters het vuur te blussen.

En toen begon het te waaien.

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0892
Melissa Dove op de restanten van haar lap grond. “Ik ben het nog aan het bewerken,” zegt ze. “Eén ding tegelijk.”

In Gatlinburg was het lange Thanksgiving-weekend afgelopen; op maandag 28 november gingen de inwoners weer gewoon aan het werk. De mensen wisten dat er brand was aan de Chimney Tops; de rook was goed te zien. Maar ze maakten zich er niet druk om.

“Er werd niet bekendgemaakt hoe groot de brand was,” zegt Melissa Dove, regiohoofd van de Boys & Girls Club van de Smoky Mountains en lid van de Kiwanis-club van Sevierville.

Ze merkten echter wel dat het harder ging waaien. Een naderend stormfront vanuit het zuiden dreef windvlagen van 30 km/u in de richting van Gatlinburg, waardoor de vlammen bij Chimney Tops aangewakkerd werden en brandende as de lucht in vloog. Een aantal kilometers verderop, net ten zuiden van Gatlinburg, veroorzaakte die as een nieuwe brand. En het ging steeds harder waaien.

Op maandagmiddag reden Dove, haar vader en haar dochters Hannah (17) en Grace (toen 9) in hun SUV naar huis via een weg tussen Pigeon Forge en Gatlinburg, door de plaatselijke bewoners “The Spur” genoemd. De auto schudde heen en weer door de windvlagen en het zicht werd belemmerd door de rook. En toen zagen ze de vlammen op zich afkomen.

“Ik belde onze operationeel manager,” herinnert Dove zich. “Ik vertelde hem dat de brand dichterbij was dan we eerst dachten.”

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0122
Terry Parton bij het stenen fundament dat eens zijn huis ondersteunde. Met de stenen die nog bruikbaar zijn, wil hij zijn huis herbouwen op deze grond, die al tientallen jaren bij zijn familie in bezit is.

Terry Parton, witgoedmonteur, was die dag naar Nashville geweest en kwam nu terug. Toen hij Gatlinburg binnen reed via The Spur, gehinderd door zware rook, moest hij de afgewaaide takken en brokstukken ontwijken die door de heftige windstoten, inmiddels 80 km/u, de weg op werden geblazen. Om ongeveer 18.45 uur reed hij het erf op van het 325 m2 grote en twee verdiepingen tellende huis tegen de berghelling, waar hij woonde, samen met zijn moeder, weduwe, en een deel van de tijd met zijn toen negenjarige zoon Layne. Hij liep naar de achtertuin, vanwaar hij in het dal de lichten van Gatlinburg kon zien.

“Ik ging weer naar binnen, pakte iets te eten, dronk thee en gaf de hond te eten. Toen liep ik weer naar de achtertuin. Er kwam wat meer rook, en nog wat meer, heel geleidelijk. Om 19.00 uur zweefden er gloeiende sintels boven mijn hoofd, een paar centimeter groot. Toen begreep ik dat het tijd was om te vertrekken.”

Wat Dove en Parton daarna meemaakten, lijkt meer op een schokkende scène uit een film dan op het echte leven. Op dat moment maakte Dove zich geen zorgen over haar huis boven op de berg, een woning van twee verdiepingen met drie slaapkamers. Het belangrijkste was nu hoe ze haar moeder veilig uit haar huis en naar het dal kon krijgen. Maar terwijl de vlammen over de hellingen kwamen en de bomen omvielen, dwars over de weg naar haar wijk, zette de politie de weg af.

Vastbesloten belde ze een vriend, Mike Graves, die een terreinwagen met een lier had. Hij reed naar haar toe. Vervolgens reed hij voorop in de optocht van de twee wagens via een achterafweggetje. Terwijl ze omhoog reden, werd de rook steeds dikker. De vlammen lekten aan beide zijden van de weg. Meerdere keren moest Graves uit de jeep springen om de omgevallen bomen die de weg blokkeerden met een kettingzaag af te zagen en aan de kant te leggen. Eén keer viel er een boom boven op Dove’s SUV, waardoor de voorruit verbrijzeld werd. Na een halfuur waren Dove en haar gezelschap nog geen kilometer verder gekomen.

Toen ze eindelijk bij haar huis aankwamen, gooiden ze snel wat etenswaren in de auto en begonnen ze, met haar moeder veilig aan boord, aan de al net zo verschrikkelijke tocht naar beneden. De windsnelheid was nu 130 km/u. Om hen heen lagen nog meer omgevallen bomen, er was meer rook, nog meer vlammen. Te midden van alle verschrikkingen begon Hannah Grace voor te lezen, om haar gedachten af te leiden van het vuur en de angst.

Intussen waren Parton en zijn moeder ook op de vlucht geslagen. Zijn moeder vertrok in haar eigen auto. Parton stopte wat spullen in een tas, samen met wat kleren en speelgoed voor zijn zoon. Terwijl hij de berg af reed, werd hij aan beide zijden omringd door een gloeiende vuurzee. Dit was geen onbekend tafereel voor hem; hij was zes jaar brandweerman geweest in Georgia.

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0577

“Brand is zo onvoorspelbaar,” zegt hij, “vooral in combinatie met zo’n harde wind. Ik wist dat het vuur in een oogwenk honderd meter verder kon zijn. En je kunt er niets tegen doen.”

Aan de voet van de berg kwam Parton langs een trouwkapelletje.

“Het was helemaal door de vlammen verzwolgen. Van het dak was niets meer over. En uit de propaantank ernaast schoten metershoge vlammen de lucht in. Je voelde de hitte in de auto, door de ramen heen.”

Het lukte Dove, Parton en hun dierbaren om veilig in het dal te komen. Ross van de Boys & Girls Club regelde een hotelkamer voor het gezin van Dove. Parton en zijn moeder gingen naar het Pigeon Forge-motel, waar zijn vriendin manager is.

Die maandag in de nanacht begon het te regenen in Gatlinburg en ging de wind liggen. Op woensdag regende het weer, een stortbui die het hele gebied doorweekte. Maar de schade was al aangericht.

De Chimney Tops 2-brand, zoals hij later genoemd zou worden, had 7000 hectare en meer dan 2400 gebouwen verwoest, 14 mensen het leven gekost en ruim 170 gewonden gemaakt.

“In het gebied rond Sevierville komen vaker natuurbranden voor,” zegt Michele Steinberg, afdelingshoofd natuurbranden bij de Amerikaanse organisatie voor brandbeveiliging. “Maar zo veel verwoeste gebouwen en zo veel doden, dat is ongekend voor een natuurbrand in Tennessee.”

Dove beschrijft het zo: “Het was alsof er een bom op de stad was gevallen.”

Op dinsdag bracht Graves Dove terug naar de bergtop, ook nu weer via een klein weggetje, om de officiële wegafzettingen te omzeilen. Op één plaats was de weg onbegaanbaar, dus moesten ze de rest van het traject lopend afleggen. Dove hoopte nog steeds dat haar wijk en haar huis gespaard waren gebleven. Tot ze in haar straat aankwamen.

“De hele weg was verwoest,” zegt ze. “Van mijn huis was niets meer over, alleen het fundament en de schoorsteen.”

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0428

De vier dagen daarna mocht Parton van de autoriteiten niet terug naar zijn huis, hoewel zijn stiefbroer, die een kilometer daarvandaan werkte, hem al had gewaarschuwd dat er niets van over was. Dat maakte het niet minder schokkend voor hem toen hij het met eigen ogen zag.

“Dan begin je na te denken over een plan, over wat je nu moet doen,” zegt hij. “Maar je staat daar, midden in je huis, en er is niets meer. Helemaal niets, alleen as, stenen en staal. Meer niet.”

Toen het lente werd, was iedereen in Gatlinburg druk bezig met de wederopbouw. De stad, een toeristisch centrum, liet overal weten dat toeristen nog steeds welkom waren. Intussen waren Dove en Parton druk bezig om hun leven weer op de rails te krijgen.

Dove en haar dochters woonden eerst een tijdje in een huis dat hen gratis tijdelijk ter beschikking was gesteld door een Kiwanis-lid; daarna verhuisden ze naar een huurwoning. Parton en zijn zoon bleven in het motel; zijn moeder woonde vlakbij in een camper. Beide gezinnen maakten deel uit van de 23 huishoudingen die geholpen werden door het Wildfire Relief Fund, een steunfonds voor slachtoffers van natuurbranden.

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0481
Terry Parton en zijn zoon Layne zeven de verkoolde voorwerpen die zijn achtergebleven na de brand. “Ik moet verder, voor mijn zoon,” zegt hij. “Ik moet hem laten voelen dat we het zullen redden, hoe dan ook.”

Voor Parton was het “terug naar af”.

“Het belangrijkste was kleren voor Layne. En hij is op die lastige leeftijd dat ze alle kanten op schieten, behalve de goeie. Het fonds hielp ons letterlijk in de kleren.”

Omdat Dove gratis kleding en meubilair aangeboden had gekregen, kon ze het ontvangen steungeld op een spaarrekening zetten en ondertussen nadenken over de volgende stap.

“Ik heb besloten dat ik niet terugga naar Gatlinburg en mijn oude huis niet ga herbouwen. Daarvoor zijn de herinneringen waarmee we nog iedere dag worstelen, te pijnlijk,” zegt ze. “Ik wil geen overhaaste beslissingen nemen over het geld dat ons zo gul ter beschikking is gesteld.”

Bovendien kijkt ze vooral naar wat de brand haar niet heeft afgenomen.

“Wij zijn veilig. Mijn ouders konden ontsnappen. We zijn heel erg dankbaar. Waar je hart is, daar is je thuis.”

Partner wil zijn huis wel herbouwen, met de stenen die zijn overgebleven tussen de brokstukken van zijn oude huis.

“Oké, het zijn maar stenen,” zegt hij. “Maar ze waren een deel van het oude huis, en ze zijn er nog. En wij zijn er ook nog.”

LGarcia_KiwanisGatlinburg_0638
Het dagelijks leven in Gatlinburg komt weer op gang, tegen een achtergrond van verschroeide heuvels.

Dit verhaal verscheen oorspronkelijk in het kwestie van Kiwanis van augustus 2017.

Submit a comment

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s