Drukpunten

Eleven year-old boy at home using a laptop at a kitchen table

VAN EEN OVERVLOED AAN MEDIA-AANBOD TOT FAALANGST – KINDEREN VAN NU HEBBEN TE VEEL STRESS.

Door Julie Saetre

Dit is het tweede deel in een serie artikelen over stress bij de kinderen van nu.Het eerste verhaal, “Stresstest”, dat verscheen in Kiwanis-magazine van maart 2018, ging over de invloed van stress op de hersenen van kinderen.U kunt hier klikken om het te lezen.

Katie Hurley kent het verschijnsel.Elk jaar als het nieuwe schooljaar begint, komen de telefoontjes weer binnen: ouders die hulp zoeken voor hun gestreste kinderen.

“Binnen een maand staat mijn telefoon roodgloeiend,” zegt de kinder- en jeugdpsychotherapeut uit Los Angeles, tevens schrijver van het ‘Handboek voor gelukkige kinderen’.“En het zijn niet alleen middelbareschoolleerlingen die last hebben van stress.Ook basisschoolleerlingen ervaren veel stress.”

Het is een trend die de laatste tientallen jaren opvallend toeneemt.De Royal Society for Public Health in Londen meldt dat het aantal jongeren met angstige en depressieve gevoelens de afgelopen 25 jaar met 70 procent is gestegen, een ontwikkeling die volwassenen vaak verbaast.Ze vragen zich af: wat kan er nu zo veel stress veroorzaken als je in deze tijd opgroeit?

“Wat ik steeds weer hoor van deze generatie ouders, is: ‘Ik kon ermee omgaan.Ik ben eroverheen gekomen.Het is allemaal goed gekomen’,” zegt Hurley.“Maar ze houden er geen rekening mee dat het leven in 1975 of 1985 heel anders was dan nu.”

Waarom levert het moderne leven zo veel spanning op voor onze kinderen, en – net zo belangrijk – hoe kunnen we hen helpen?

Het antwoord op die beide vragen blijkt diep in de jeugd geworteld te zijn.De stress begint inderdaad al op jonge leeftijd, maar dat geldt ook voor een effectief tegengif: spelen.

Het is niet vreemd dat de jeugd van nu stress ervaart door dezelfde dingen als wij: prestatiedruk, een idioot drukke agenda en de technologie die ons in zijn greep heeft.Het verschil is dat wij hier nog niet mee te maken hadden toen we op de peuterschool zaten.Maar voor de kinderen van nu is dat het moment dat ze de boodschap krijgen: het is alles of niets.

“Het is een snelkookpan voor heel jonge kinderen; ze leren dat je alleen slaagt in het leven als je heel veel presteert,” zegt Hurley.“En daar hebben ze onder te lijden.”

Ouders verwachten dat hun nakomelingen kunnen lezen als ze naar de kleuterklas gaan.Naast de kleuterschool krijgen ze bijles om te leren lezen en rekenen.En als ze op de basisschool zitten?

“We zien regelmatig kinderen in groep vijf, zes of zeven die zich zorgen maken of hun cijfers wel hoog genoeg zijn om naar de universiteit te kunnen gaan,” zegt Michelle Kambolis, een kinder- en gezinstherapeut uit Vancouver (Canada), die het boek ‘Generation Stressed’ heeft geschreven.

Om hun kansen te vergroten, nemen kinderen steeds meer verantwoordelijkheden op zich: muziekles, sport, teken- of schilderles, studieles.

“Ze verdrinken in de activiteiten,” zegt Hurley.“Er is geen kind in mijn praktijk dat niet alle dagen van de week volgepland heeft.”

En als er toch eens een rustig moment is te midden van al die drukte, wordt het gat al gauw opgevuld door de technologie.Even op Instagram kijken kan leuk zijn, maar al die foto’s van vrienden die prijzen omhooghouden, recitals gewonnen hebben of het winnende doelpunt scoren, zijn alleen maar brandstof voor de constante druk om te presteren.

“Ze zien wat andere tieners allemaal doen en willen daar niet voor onderdoen,” legt Kambolis uit.“Ze zien níet hoe moeilijk het is, de worsteling, de angst, de stress, de slapeloze nachten.Ze zien alleen plaatjes van succes en perfectie.”

En dankzij het nieuws dat 24 uur per dag, zeven dagen per week binnenkomt, zien ze veel schokkende dingen.Toen een gewapende man in februari het vuur opende op een school in Florida, postten de leerlingen die binnen zaten filmpjes van angstige gillende klasgenoten, terwijl de schoten te horen waren in de hal.Elke keer als er een vliegtuig neerstort, een epidemie uitbreekt of een conflict oplaait, licht hun telefoonscherm op.

“Zodra er iets gebeurt, weten wij het, met alle emoties die daarbij horen,” zegt Hurley.“Twintig jaar geleden wisten kinderen niet wat er allemaal in het nieuws was.Nu wel.Het landschap van de angst is veranderd.”

Dat leidt tot een nieuwe golf van verlatingsangst onder jongeren. Twintig jaar geleden zag Hurley misschien een of twee jongeren per jaar die niet naar school wilden.Nu is dat aan de orde van de dag.

“Mensen denken dat verlatingsangst iets is van baby’s, iets waar je overheen groeit.Maar verlatingsangst als stoornis, separatieangststoornis, is iets anders,” zegt Hurley.“Als je een kind met separatieangststoornis vraagt waar het bang voor is, zegt het bijvoorbeeld: dat papa of mama doodgaat op weg naar het werk,of als ik op school ben. Het is een heel reële angst voor dood en verlies.”

Door de technologie is er nu ook een meer verraderlijke manier van pesten.Het pesten stopt niet meer als de schooldag erop zit.Door pesten op internet wordt de leerling tot in zijn huis gevolgd via sociale media, e-mail en sms.Uit het onderzoek van de Royal Society for Public Health bleek dat zeven van de tien jongeren ervaring hebben met cyberpesten.

“Als een kind op internet of via de sociale media gepest wordt, is dat zo zichtbaar voor veel andere jongeren dat het kind er emotioneel aan kapot kan gaan,” zegt Kambolis.“Ook minder heftige vormen van pesten gebeuren via de sociale media, bijvoorbeeld zien dat je vrienden bij elkaar komen terwijl ze jou niet gevraagd hebben.Dat versterkt het gevoel van onvolkomenheid.”

Maar is er dan geen positieve kant?Veel likes op Twitter of Instagram, daar word je toch blij van?Dat is zo, maar …

“Technologie kan heel erg verslavend zijn,” legt Kambolis uit.“Als we informatie posten en meteen een (gunstige) reactie krijgen, stijgt de hoeveelheid neurotransmitters in het beloningscentrum in de hersenen.De kinderen van nu worden daar heel erg door afgeleid.Technologie verdringt activiteiten die van essentieel belang zijn voor een veelzijdige ontwikkeling: persoonlijke contacten, buiten zijn, lichamelijke activiteit, en het verstoort ons vermogen om te functioneren.”

istock-690054016-e1521114204326

Het bestrijden van dit stressdrietal: faalangst, overbelasting en technologie, is een hele opgave.Eén mogelijke oplossing is wat vroeger de hoeksteen van de kindertijd was: spelen.En nee, dan hebben we het niet over games.

In het Harbourside-gezinscentrum in Vancouver, waar Kambolis directeur is, is de speelruimte uitgerust met kindvriendelijke spullen: verkleedkleren, tekenspullen, poppen.Maar als er weer een nieuw patiëntje haar praktijk binnen loopt, is de eerste vraag die meestal gesteld wordt: ‘Hebt u ook videospelletjes?’

“Als ze dan horen dat ik die niet heb, is het heel lastig voor ze om te bedenken wat ze met het materiaal zullen doen,” zegt ze.“Alsof ik de kinderen opnieuw moet leren spelen.Daar maak ik me ernstig zorgen over.”

Gewoon ouderwets ongestructureerd spelen is namelijk van essentieel belang voor het welzijn van een kind.

“Het is onmisbaar voor een goede ontwikkeling, en uiteindelijk voor een meer veerkrachtige manier van leven, waarbij het kind beter met stress kan omgaan,” zegt dr. Stuart Brown, oprichter van het Nationaal Speelinstituut in Carmel Valley (Californië).

Deze non-profitorganisatie doet dienst als coördinatiecentrum voor onderzoek naar spelen, een onderwerp dat Brown ging verkennen naar aanleiding van een studie met jonge mannen die een moord hadden gepleegd, waaronder Charles Whitman, ook bekend als de torenschutter uit Texas, vanwege zijn rol in een massamoord in 1966.

“De manier waarop de moordenaars en de personen uit de controlegroep als kind hadden gespeeld, verschilde enorm,” zegt Brown.“De meeste moordenaars leefden geïsoleerd, waren misbruikt en verpauperd. Er waren veel variabelen, maar de mogelijkheid tot verrijking door middel van spelen ontbrak.Spelen, dat is wat kleine kinderen doen als ze de gelegenheid krijgen, geen honger lijden en niet onder druk staan.Doen ze dat niet, dan zijn er problemen met hun socialisatie en vaak ook met hun coördinatie en lichaamsfuncties.”

Brown bestudeerde extreme gevallen, maar elk kind – ook als het liefhebbende ouders heeft en een stabiel, veilig leven – heeft behoefte aan de voordelen die spelen biedt, volgens deskundigen.

“Een kind dat niet genoeg tijd heeft om te spelen, kan niet gedijen,” zegt Kambolis.“Spelen is echt een basisbehoefte voor een gezonde kindertijd.”

“Vrij, ongebonden, ongestructureerd spelen is de beste manier voor kinderen om dingen te verwerken, bijvoorbeeld om conflicten op te lossen of zorgen en angst kwijt te raken,” voegt Hurley eraan toe.“Al spelend leren ze omgaan met dingen waar ze bang voor zijn of zich zorgen over maken.”

Zo kan een kind dat vaak voor behandeling naar de dokter of het ziekenhuis moet, doen alsof het in een behandelkamer is en poppen gebruiken om zijn ervaringen te verwerken.Een kind uit een probleemgezin kan met knuffelbeesten naspelen hoe een moeder en zoon op elkaar reageren.

“Bij ongestructureerd spelen gebruiken kinderen hun fantasie om te ontdekken en te laten zien wie ze zijn,” zegt Kambolis.“Het is een manier om stressveroorzakende factoren en heftige emoties te verwerken.En dat niet alleen; door spelen leer je ook met macht om te gaan.Kinderen die spelen, zijn de situatie meester, in een wereld waarin de meeste dingen die ze doen door anderen worden geregeld.”

Spelen kan veel verschillende vormen aannemen, afhankelijk van de behoeften en het temperament van het kind, volgens deskundigen.Sommige kinderen hebben vooral baat bij een wilde stoeipartij met andere kinderen, buiten op de speelplaats, in het park of thuis in de achtertuin.Voor anderen zijn rustige, bedachtzame activiteiten geschikter: verhalen schrijven, tekeningen maken of modelbouw.

Er is geen standaardbenadering voor ieder kind, en het spelen hoeft niet te stoppen als de tienerjaren beginnen, voegt Brown daaraan toe.

“Niet iedereen speelt op dezelfde manier, of het kind nu de basisschoolleeftijd heeft of al wat ouder is.Spelen is echt essentieel voor een kind, op welke manier dan ook.Kinderen die in het algemeen veel spelen, presteren beter, zijn actiever en hebben meer doorzettingsvermogen.En ze zijn ook tevredener en minder prikkelbaar.”

Tenzij het om videospelletjes gaat, waarschuwt Kambolis.

“Videospelletjes activeren de stressrespons bij kinderen.Het sympathisch zenuwstelsel wordt geactiveerd en de productie van cortisol, epinefrine en stresshormoon neemt toe.Deze stoffen belasten de orgaansystemen.Als we niet heel erg voorzichtig omgaan met technologie, kan het de ontwikkeling verstoren.”

Met dit voorbehoud in gedachten kan spelen echter net zo ingewikkeld of simpel zijn als het kind zelf wil.En de ouders hoeven echt geen vermogen uit te geven aan een massa verantwoord speelgoed of de nieuwste sensatie op spelletjesgebied.

“Je kunt het prachtigste speelgoed kopen en een perfecte speelruimte vol spullen hebben, maar kinderen spelen vaak het liefst met een kartonnen doos en wat plakband,” zegt Hurley. “Ze vinden het leuk om zelf dingen te maken,om zelf gebouwen en kastelen te bouwen en iets uit niets te maken.”

Ook al is de verleiding soms groot, volwassenen moeten zich inhouden en het spel niet in een bepaalde richting sturen.Laat de kinderen hun eigen grenzen aftasten, adviseert Hurley.Als je elk risico wilt uitsluiten, geeft dat in de toekomst juist meer stress.

“We moeten er allemaal achter komen wie we zijn en wat we kunnen,” zegt ze.“We hebben een generatie kinderen opgevoed die volwassenen aankijken en zeggen: ‘Ik weet niet of ik dat wel kan.Zou ik dat kunnen, denk je?’Twintig jaar geleden deden ze het gewoon.Nu hebben we kinderen die geen risico’s durven nemen.Ik verbaas me er niet meer over als er een tweedejaarsstudent bij me op de stoep staat omdat hij het niet meer aankan.Zijn hele leven lang was er iemand die de weg voor hem effende, hij stootte zich nooit, maakte geen fouten, hoefde nooit ergens voor te vechten.Alles verliep gemakkelijk, tot hij het huis uit ging.”


Uitlaatklep

Positieve stappen om een kind minder angstig te maken.

Kleine ergernissen kunnen zich opstapelen en stress veroorzaken bij kinderen.Een spottende opmerking van een klasgenoot, een teleurgestelde zucht van een leraar – kinderen voelen de druk. “Vanaf het moment dat ze de deur uit gaan naar school, ervaren ze mogelijk 20 tot 50 microstressoren per dag; het stapelt zich op,” zegt kinder- en jeugdpsychotherapeut Katie Hurley.

Maar er is ook goed nieuws: als uw club met jongeren werkt, kunt u een deel van die angst wegnemen met eenvoudige hulpmiddelen.Probeer deze tips eens uit:

  • Maak een stressthermometer. Druk een plaatje van een thermometer af en kleur de thermometer, van blauw (koel en kalm) naar rood (emotionele overbelasting).Vraag de kinderen welke kleur past bij hun stressniveau op dat moment en waardoor dat is veroorzaakt.“Kinderen begrijpen niet wat angst of stress met hen doet,” zegt Hurley.“Dit is een goede manier om kinderen te laten aangeven op welke punten ze stress ervaren.”
  • Introduceer spierontspanningsoefeningen. Vraag de kinderen een groep spieren (schouders, armen, handen, voeten) tien seconden lang te spannen en dan tien seconden lang te ontspannen.Herhaal dit een paar keer, om de geest/het lichaam/het systeem te kalmeren.
  • Praat over dankbaarheid. Laat de kinderen drie goede dingen over hun dag vertellen of opschrijven.“Als we de kinderen leren om zich te richten op wat goed gaat en waar ze dankbaar voor zijn,” zegt jeugd- en gezinstherapeut Michele Kambolis, “ontwikkelen ze een meer positieve, veerkrachtige mindset.”
  • Leer ze positief over zichzelf te praten. “Kinderen die stress ervaren, zeggen vaak dingen als ‘Ik ben dom’ of ‘Niemand vindt mij aardig’,” vertelt Kambolis.“We kunnen kinderen leren dat ze die gedachten kunnen veranderen in positievere gedachten: ‘Ik ben dom’ wordt dan ‘Ik weet van veel dingen iets af. Ik ben best slim.’”

 


Submit a comment

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s